← प्रश्न-पत्र

TRE2 — भाषा सामान्य अध्ययन और Sanskrit

· सेट A

GS: हिन्दी / English · भाषा के प्रश्न मूल भाषा में रहेंगे।

प्रश्न-पत्र निर्देश

150 प्रश्न · 150 अंक · 2 घंटे 30 मिनट

प्रत्येक गलत उत्तर पर 1/4 अंक की कटौती। हर प्रश्न में केवल एक विकल्प चुनें।

उत्तर जाँचने के लिए विकल्प पर टैप करें या “उत्तर देखें” खोलें।

पृष्ठ 3 / 3
← पिछला पृष्ठ
प्रश्न 101
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 101–105 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेषु उचिततमम् उत्तरं चिनुत। यदा कश्चित् चित्तवृत्तीनां निरोधस्य समाधिस्थो भूत्वा परमात्मनः साक्षात्कारोति, सा समाध्यवस्था योग उच्यते। कठोपनिषदनुसारं यदा पञ्चज्ञानेन्द्रियैः सहितमनःकरण-स्थायिकल्पमपि क्रियाकलापमवस्थते सा शान्तावस्था ‘योगः’ इति कथ्यते। श्रीमद्भगवद्गीतायां योगस्य व्यवहारिकं पक्षमुद्घाटयन् प्रतिपादितमस्ति यत्—कर्मसु कौशलं योगो भवति यदा जीवननिर्वाहाय मानसीकौशलजनकविकार्मिकरूपेण उपस्थितेषु सुखदुःखवेगावसादात्मकॆषु द्वन्द्वजातेषु इन्द्रियवातेभ्यश्च चलितरूपेण समत्वस्थितिर्योग उच्यते। अनेन प्रकारेण योगस्य उद्देश्यद्वयमस्ति—पारमार्थिको व्यवहारिकश्च। यदा मानव इन्द्रियाणि नियम्य आत्मनः परमात्मनश्च साक्षात्कारोति तदा स दुःखत्रयादिभ्योऽपि पूर्णानन्दावस्थां वर्तमाने मोक्षं प्राप्नोति। एतत् पारमार्थिकमुद्देश्यमस्ति योगस्य। द्वितीयश्च व्यवहारिकमुद्देश्यमस्ति—यदा मानवो योगाभ्यासेन जितेन्द्रियत्वमाप्नोति तदा स सुखदुःखादिभिर्द्वन्द्वैर्मन्यमानोऽपि समावस्थायां वर्तमानः फलाकाङ्क्षाधिकारचिन्तारहितः स्वकर्तव्यकर्मसु व्यापृतो भवति। ‘समत्वस्थितियोगः’ इति कुत्र प्रतिपादितम्?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (B) श्रीमद्भगवद्गीतायाम्

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 102
योगस्य व्यवहारिकं पक्षं कुत्र प्रतिपादितम्?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) श्रीमद्भगवद्गीतायाम्

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 103
योगस्य उद्देश्यमस्ति
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 104
“अनेन प्रकारेण योगस्य” इत्यत्र ‘अनेन’ इति सिद्ध्यति
उत्तर देखें

सही उत्तर: (C) इदम् + पुल्लिङ्ग + तृतीयाविभक्ति + एकवचनम्

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 105
“सा समाध्यवस्था योग उच्यते” इत्यत्र ‘समाध्यवस्था’ इत्यस्मिन् पदे का सन्धिः?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 106
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 106–110 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेषु उचिततमम् उत्तरं चिनुत। एवम्प्रकारेण योग आध्यात्मिकमनुशासनमस्ति। योगाभ्यासेन आत्मना सह अन्तःकरणचतुष्टय सहितं शरीरस्य सामञ्जस्यं जायते। योगाभ्यासेन व्यक्तिगतचेतनायाः सामञ्जस्यं सार्वभौमिकचेतनया सह भवति। एषा सामञ्जस्यावस्था एव मुक्तिः, मोक्षः, कैवल्यं, निर्वाणमित्यादिभिर्विविधाभिर्व्याख्याभिर्व्याख्यायते। समकालीनाः अनुसन्धातारः प्रमाणयन्ति यद्योगो न केवलं शारीरिकं सौष्ठवमेव सम्पादयति, अपितु विविधानि दुःखसाध्यानि शारीरिकमानसिकारोगाणि निराकृत्य, रोगप्रतिरोधकक्षमतामाश्रयजनरूपेण संवर्ध्य महदुपकारं करोति मानवजातः। योगशब्दस्य व्युत्पत्तिः—पाणिनीयधातुपाठानुसारं √‘युज्’-धातुना सह ‘घञ्’ प्रत्यये सति ‘योगः’ शब्दो निष्पद्यते। ‘युज्’ इति धातुस्त्रिषु अर्थेषु विद्यते—1 ‘युज समाधौ’, 2 ‘युजिर् योगे’, 3 ‘युज संयमने’ च। योगदर्शनेनन्दे समाध्यर्थकयुजधातुना ‘योगः’ शब्दो निष्पन्नो भविष्यति। अस्मिन् विषये योगदर्शनस्य प्रथमो भाष्यकारो महर्षि व्यासः प्रमाणम्। स योगशब्दस्यार्थः समाधिः करोति। तथा च “योगः समाधिः स च सार्वभौमचित्तस्य धर्मः”। परमधुना मनीषिणो ‘युजिर् योगे’, ‘युज संयमने’ इत्येतयोर्धात्वोः अपि योगशब्दस्य निष्पत्तिं स्वीकुर्वन्ति। पाणिनीयधातुपाठे √‘युज्’-धातुः कति अर्थेषु वर्तते?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) त्रिषु

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 107
‘योगः समाधिः’ इति कस्य कथनम्?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (C) महर्षिव्यासस्य

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 108
साम्प्रतं मनीषिणः केन धातुना ‘योगः’ इत्यस्य शब्दस्य निष्पत्तिं स्वीकुर्वन्ति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 109
अधोलिखितेषु योगेन किं सिद्ध्यति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 110
योगाभ्यासेन आत्मना सह अन्तःकरणचतुष्टयसहितम् …। इत्यत्र ‘अन्तःकरणचतुष्टयम्’ इत्यस्य कोऽर्थः?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (B) मनः-बुद्धि-चित्त-अहङ्कारः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 111
‘ज्येष्ठः’ इत्यस्य विग्रहो भवति
उत्तर देखें

सही उत्तर: (B) जि + इष्ठन्

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 112
‘श्रेष्ठः’ इत्यस्य विग्रहो भवति
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) श्रेयस् + इष्ठन्

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 113
‘हरि’ इत्यस्य इकारान्तपुल्लिङ्गशब्दस्य सप्तम्यां विभक्तौ द्विवचने किं रूपं भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (B) हरयोः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 114
नकारान्त-पुल्लिङ्ग-‘आत्मन्’ इत्यस्य प्रथमा विभक्तौ एकवचने किं रूपं भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (B) आत्मा

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 115
ऋकारान्त-स्त्रीलिङ्ग-‘मातृ’ इत्यस्य शब्दस्य तृतीयायां विभक्तौ एकवचने किं रूपं भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) मात्रा

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 116
‘तद्’ इति सर्वनामशब्दस्य स्त्रीलिङ्गे द्वितीयायां विभक्तौ बहुवचने किं रूपं भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (C) ताः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 117
‘किम्’ इति सर्वनामशब्दस्य स्त्रीलिङ्गे सप्तम्यां विभक्तौ द्विवचने किं रूपं भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) कयोः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 118
‘इदम्’ इति सर्वनामशब्दस्य तृतीयायां विभक्तौ नपुंसकलिङ्गे बहुवचने किं रूपं भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (B) एभिः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 119
‘एक’ इति सर्वनामशब्दस्य पुल्लिङ्गे पञ्चम्यां विभक्तौ द्विवचने किं रूपं भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) एकाभ्याम्

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 120
‘चतुर्’ इति सर्वनामशब्दस्य स्त्रीलिङ्गे प्रथमा विभक्तौ एकवचने किं रूपं भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (B) चतस्रः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 121
‘अष्टन्’ इति सर्वनामशब्दस्य स्त्रीलिङ्गे तृतीयायां विभक्तौ बहुवचने किं रूपं भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) अष्टाभिः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 122
‘कीटः’ इत्यस्मिन् पदे किमुपपदम्? को धातुः? कश्च प्रत्ययः?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 123
प्रत्याहारसूत्राणि कति सन्ति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) चतुर्दश

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 124
‘य्’, ‘व्’, ‘र्’, ‘ल्’ इत्येषां वर्णानां ग्रहणं कस्मिन् प्रत्याहारे भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 125
‘अट्’ प्रत्याहारे कति वर्णाः सन्ति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (C) त्रयोदश

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 126
‘ए, ओ’ इत्येतौ वर्णौ कस्मिन् प्रत्याहारे स्तः?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 127
अधोलिखितेषु ‘शर्’ प्रत्याहारे कस्य वर्णस्य ग्रहणं न भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 128
अधोलिखितेषु ‘वश्’ प्रत्याहारे कस्य वर्णस्य ग्रहणं भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (B) ज

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 129
‘झय्’ प्रत्याहारे कति वर्णाः सन्ति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 130
कस्मिन् प्रत्याहारे सर्वेषां वर्णानां ग्रहणं भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) अल्

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 131
अधोलिखितेषु कस्य वर्णस्य तालु इति उच्चारणस्थानमस्ति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 132
अधोलिखितेषु कस्य वर्णस्य मूर्धा इति उच्चारणस्थानमस्ति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 133
‘नर्तकी’ इत्यत्र कतमः स्त्री-प्रत्ययः अस्ति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) डीप्

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 134
अधोलिखितेषु कतमः स्त्री-प्रत्ययः नास्ति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 135
‘कार्यं’ इत्यत्र को धातुः? कः प्रत्ययः? कश्च लिङ्गः?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 136
अधोलिखितेषु कतमो लकार आशिषि वर्तते?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (B) आशीर्लिङ्

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 137
अधोलिखितेषु कस्य लकारस्य प्रयोगो भूतकाले भवति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 138
‘यथाशक्ति’ इत्यत्र कतमः समासः?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) अव्ययीभावः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 139
अधोलिखितेषु अनुस्वारस्य उदाहरणम् अस्ति
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 140
‘सत्यं वद’ अस्मिन् पदे कतमः सन्धिरस्ति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) अनुस्वारसन्धिः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 141
आप कहाँ ठहरते हैं? अस्य वाक्यस्य भाववाच्ये कः अनुवादो भविष्यति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 142
वे दो लड़कियाँ विद्यालय में नहीं थीं। अस्य वाक्यस्य कर्तृवाच्ये कः अनुवादो भविष्यति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) ते बालिके विद्यालये न आस्ताम्।

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 143
आज दही के साथ चावल खाने की इच्छा है। अस्य वाक्यस्य संस्कृते अनुवादो भविष्यति—
उत्तर देखें

सही उत्तर: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 144
आप जैसे विद्वान ही भारत की शोभा हैं। अस्य वाक्यस्य संस्कृते अनुवादो भविष्यति—
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 145
इस गुरुकुल का आचार्य कौन है? अस्य वाक्यस्य संस्कृते अनुवादो भविष्यति—
उत्तर देखें

सही उत्तर: (C) अस्य गुरुकुलस्य आचार्यः कोऽस्ति?

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 146
गाँव के चारों ओर वन है। अस्य वाक्यस्य संस्कृते अनुवादो भविष्यति—
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 147
देवेंद्र पलंग पर सोता है। अस्य वाक्यस्य संस्कृते अनुवादो भविष्यति—
उत्तर देखें

सही उत्तर: (C) देवेन्द्रः पर्यङ्कम् अधिशेते।

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 148
अधोलिखितेषु शुद्धं वाक्यं कतमोऽस्ति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 149
राजा सेवकों के साथ वन में गया। अस्य वाक्यस्य संस्कृते अनुवादो भविष्यति—
उत्तर देखें

सही उत्तर: (A) राजा सेवकैः सह वनं जगाम।

1 अंक · 2023 · सेट A
प्रश्न 150
अधोलिखितेषु शुद्धं वाक्यं कतमोऽस्ति?
उत्तर देखें

सही उत्तर: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः

1 अंक · 2023 · सेट A
पृष्ठ 3 / 3
← पिछला पृष्ठ