← Question papersTRE2 — Language General Studies And Sanskrit
· Set A
GS: Hindi / English · Language questions stay in their original language.
Instructions150 questions · 150 marks · 2 hours 30 minutes
Choose one option per question.
Tap an option to check it, or open “See answer”.
Page 3 / 3
← Previous pageQuestion 101
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 101–105 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेषु उचिततमम् उत्तरं चिनुत। यदा कश्चित् चित्तवृत्तीनां निरोधस्य समाधिस्थो भूत्वा परमात्मनः साक्षात्कारोति, सा समाध्यवस्था योग उच्यते। कठोपनिषदनुसारं यदा पञ्चज्ञानेन्द्रियैः सहितमनःकरण-स्थायिकल्पमपि क्रियाकलापमवस्थते सा शान्तावस्था ‘योगः’ इति कथ्यते। श्रीमद्भगवद्गीतायां योगस्य व्यवहारिकं पक्षमुद्घाटयन् प्रतिपादितमस्ति यत्—कर्मसु कौशलं योगो भवति यदा जीवननिर्वाहाय मानसीकौशलजनकविकार्मिकरूपेण उपस्थितेषु सुखदुःखवेगावसादात्मकॆषु द्वन्द्वजातेषु इन्द्रियवातेभ्यश्च चलितरूपेण समत्वस्थितिर्योग उच्यते। अनेन प्रकारेण योगस्य उद्देश्यद्वयमस्ति—पारमार्थिको व्यवहारिकश्च। यदा मानव इन्द्रियाणि नियम्य आत्मनः परमात्मनश्च साक्षात्कारोति तदा स दुःखत्रयादिभ्योऽपि पूर्णानन्दावस्थां वर्तमाने मोक्षं प्राप्नोति। एतत् पारमार्थिकमुद्देश्यमस्ति योगस्य। द्वितीयश्च व्यवहारिकमुद्देश्यमस्ति—यदा मानवो योगाभ्यासेन जितेन्द्रियत्वमाप्नोति तदा स सुखदुःखादिभिर्द्वन्द्वैर्मन्यमानोऽपि समावस्थायां वर्तमानः फलाकाङ्क्षाधिकारचिन्तारहितः स्वकर्तव्यकर्मसु व्यापृतो भवति। ‘समत्वस्थितियोगः’ इति कुत्र प्रतिपादितम्?
See answer
Correct answer: (B) श्रीमद्भगवद्गीतायाम्
1 marks · 2023 · Set A
Question 102
योगस्य व्यवहारिकं पक्षं कुत्र प्रतिपादितम्?
See answer
Correct answer: (A) श्रीमद्भगवद्गीतायाम्
1 marks · 2023 · Set A
Question 103
योगस्य उद्देश्यमस्ति
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 104
“अनेन प्रकारेण योगस्य” इत्यत्र ‘अनेन’ इति सिद्ध्यति
See answer
Correct answer: (C) इदम् + पुल्लिङ्ग + तृतीयाविभक्ति + एकवचनम्
1 marks · 2023 · Set A
Question 105
“सा समाध्यवस्था योग उच्यते” इत्यत्र ‘समाध्यवस्था’ इत्यस्मिन् पदे का सन्धिः?
See answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति
1 marks · 2023 · Set A
Question 106
निर्देशः—अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा 106–110 प्रश्नानां विकल्पात्मकोत्तरेषु उचिततमम् उत्तरं चिनुत। एवम्प्रकारेण योग आध्यात्मिकमनुशासनमस्ति। योगाभ्यासेन आत्मना सह अन्तःकरणचतुष्टय सहितं शरीरस्य सामञ्जस्यं जायते। योगाभ्यासेन व्यक्तिगतचेतनायाः सामञ्जस्यं सार्वभौमिकचेतनया सह भवति। एषा सामञ्जस्यावस्था एव मुक्तिः, मोक्षः, कैवल्यं, निर्वाणमित्यादिभिर्विविधाभिर्व्याख्याभिर्व्याख्यायते। समकालीनाः अनुसन्धातारः प्रमाणयन्ति यद्योगो न केवलं शारीरिकं सौष्ठवमेव सम्पादयति, अपितु विविधानि दुःखसाध्यानि शारीरिकमानसिकारोगाणि निराकृत्य, रोगप्रतिरोधकक्षमतामाश्रयजनरूपेण संवर्ध्य महदुपकारं करोति मानवजातः। योगशब्दस्य व्युत्पत्तिः—पाणिनीयधातुपाठानुसारं √‘युज्’-धातुना सह ‘घञ्’ प्रत्यये सति ‘योगः’ शब्दो निष्पद्यते। ‘युज्’ इति धातुस्त्रिषु अर्थेषु विद्यते—1 ‘युज समाधौ’, 2 ‘युजिर् योगे’, 3 ‘युज संयमने’ च। योगदर्शनेनन्दे समाध्यर्थकयुजधातुना ‘योगः’ शब्दो निष्पन्नो भविष्यति। अस्मिन् विषये योगदर्शनस्य प्रथमो भाष्यकारो महर्षि व्यासः प्रमाणम्। स योगशब्दस्यार्थः समाधिः करोति। तथा च “योगः समाधिः स च सार्वभौमचित्तस्य धर्मः”। परमधुना मनीषिणो ‘युजिर् योगे’, ‘युज संयमने’ इत्येतयोर्धात्वोः अपि योगशब्दस्य निष्पत्तिं स्वीकुर्वन्ति। पाणिनीयधातुपाठे √‘युज्’-धातुः कति अर्थेषु वर्तते?
See answer
Correct answer: (A) त्रिषु
1 marks · 2023 · Set A
Question 107
‘योगः समाधिः’ इति कस्य कथनम्?
See answer
Correct answer: (C) महर्षिव्यासस्य
1 marks · 2023 · Set A
Question 108
साम्प्रतं मनीषिणः केन धातुना ‘योगः’ इत्यस्य शब्दस्य निष्पत्तिं स्वीकुर्वन्ति?
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 109
अधोलिखितेषु योगेन किं सिद्ध्यति?
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 110
योगाभ्यासेन आत्मना सह अन्तःकरणचतुष्टयसहितम् …। इत्यत्र ‘अन्तःकरणचतुष्टयम्’ इत्यस्य कोऽर्थः?
See answer
Correct answer: (B) मनः-बुद्धि-चित्त-अहङ्कारः
1 marks · 2023 · Set A
Question 111
‘ज्येष्ठः’ इत्यस्य विग्रहो भवति
See answer
Correct answer: (B) जि + इष्ठन्
1 marks · 2023 · Set A
Question 112
‘श्रेष्ठः’ इत्यस्य विग्रहो भवति
See answer
Correct answer: (A) श्रेयस् + इष्ठन्
1 marks · 2023 · Set A
Question 113
‘हरि’ इत्यस्य इकारान्तपुल्लिङ्गशब्दस्य सप्तम्यां विभक्तौ द्विवचने किं रूपं भवति?
See answer
Correct answer: (B) हरयोः
1 marks · 2023 · Set A
Question 114
नकारान्त-पुल्लिङ्ग-‘आत्मन्’ इत्यस्य प्रथमा विभक्तौ एकवचने किं रूपं भवति?
See answer
Correct answer: (B) आत्मा
1 marks · 2023 · Set A
Question 115
ऋकारान्त-स्त्रीलिङ्ग-‘मातृ’ इत्यस्य शब्दस्य तृतीयायां विभक्तौ एकवचने किं रूपं भवति?
See answer
Correct answer: (A) मात्रा
1 marks · 2023 · Set A
Question 116
‘तद्’ इति सर्वनामशब्दस्य स्त्रीलिङ्गे द्वितीयायां विभक्तौ बहुवचने किं रूपं भवति?
See answer
Correct answer: (C) ताः
1 marks · 2023 · Set A
Question 117
‘किम्’ इति सर्वनामशब्दस्य स्त्रीलिङ्गे सप्तम्यां विभक्तौ द्विवचने किं रूपं भवति?
See answer
Correct answer: (A) कयोः
1 marks · 2023 · Set A
Question 118
‘इदम्’ इति सर्वनामशब्दस्य तृतीयायां विभक्तौ नपुंसकलिङ्गे बहुवचने किं रूपं भवति?
See answer
Correct answer: (B) एभिः
1 marks · 2023 · Set A
Question 119
‘एक’ इति सर्वनामशब्दस्य पुल्लिङ्गे पञ्चम्यां विभक्तौ द्विवचने किं रूपं भवति?
See answer
Correct answer: (A) एकाभ्याम्
1 marks · 2023 · Set A
Question 120
‘चतुर्’ इति सर्वनामशब्दस्य स्त्रीलिङ्गे प्रथमा विभक्तौ एकवचने किं रूपं भवति?
See answer
Correct answer: (B) चतस्रः
1 marks · 2023 · Set A
Question 121
‘अष्टन्’ इति सर्वनामशब्दस्य स्त्रीलिङ्गे तृतीयायां विभक्तौ बहुवचने किं रूपं भवति?
See answer
Correct answer: (A) अष्टाभिः
1 marks · 2023 · Set A
Question 122
‘कीटः’ इत्यस्मिन् पदे किमुपपदम्? को धातुः? कश्च प्रत्ययः?
See answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति
1 marks · 2023 · Set A
Question 123
प्रत्याहारसूत्राणि कति सन्ति?
See answer
Correct answer: (A) चतुर्दश
1 marks · 2023 · Set A
Question 124
‘य्’, ‘व्’, ‘र्’, ‘ल्’ इत्येषां वर्णानां ग्रहणं कस्मिन् प्रत्याहारे भवति?
See answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति
1 marks · 2023 · Set A
Question 125
‘अट्’ प्रत्याहारे कति वर्णाः सन्ति?
See answer
Correct answer: (C) त्रयोदश
1 marks · 2023 · Set A
Question 126
‘ए, ओ’ इत्येतौ वर्णौ कस्मिन् प्रत्याहारे स्तः?
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 127
अधोलिखितेषु ‘शर्’ प्रत्याहारे कस्य वर्णस्य ग्रहणं न भवति?
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 128
अधोलिखितेषु ‘वश्’ प्रत्याहारे कस्य वर्णस्य ग्रहणं भवति?
See answer
Correct answer: (B) ज
1 marks · 2023 · Set A
Question 129
‘झय्’ प्रत्याहारे कति वर्णाः सन्ति?
See answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति
1 marks · 2023 · Set A
Question 130
कस्मिन् प्रत्याहारे सर्वेषां वर्णानां ग्रहणं भवति?
See answer
Correct answer: (A) अल्
1 marks · 2023 · Set A
Question 131
अधोलिखितेषु कस्य वर्णस्य तालु इति उच्चारणस्थानमस्ति?
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 132
अधोलिखितेषु कस्य वर्णस्य मूर्धा इति उच्चारणस्थानमस्ति?
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 133
‘नर्तकी’ इत्यत्र कतमः स्त्री-प्रत्ययः अस्ति?
See answer
Correct answer: (A) डीप्
1 marks · 2023 · Set A
Question 134
अधोलिखितेषु कतमः स्त्री-प्रत्ययः नास्ति?
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 135
‘कार्यं’ इत्यत्र को धातुः? कः प्रत्ययः? कश्च लिङ्गः?
See answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति
1 marks · 2023 · Set A
Question 136
अधोलिखितेषु कतमो लकार आशिषि वर्तते?
See answer
Correct answer: (B) आशीर्लिङ्
1 marks · 2023 · Set A
Question 137
अधोलिखितेषु कस्य लकारस्य प्रयोगो भूतकाले भवति?
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 138
‘यथाशक्ति’ इत्यत्र कतमः समासः?
See answer
Correct answer: (A) अव्ययीभावः
1 marks · 2023 · Set A
Question 139
अधोलिखितेषु अनुस्वारस्य उदाहरणम् अस्ति
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 140
‘सत्यं वद’ अस्मिन् पदे कतमः सन्धिरस्ति?
See answer
Correct answer: (A) अनुस्वारसन्धिः
1 marks · 2023 · Set A
Question 141
आप कहाँ ठहरते हैं? अस्य वाक्यस्य भाववाच्ये कः अनुवादो भविष्यति?
See answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति
1 marks · 2023 · Set A
Question 142
वे दो लड़कियाँ विद्यालय में नहीं थीं। अस्य वाक्यस्य कर्तृवाच्ये कः अनुवादो भविष्यति?
See answer
Correct answer: (A) ते बालिके विद्यालये न आस्ताम्।
1 marks · 2023 · Set A
Question 143
आज दही के साथ चावल खाने की इच्छा है। अस्य वाक्यस्य संस्कृते अनुवादो भविष्यति—
See answer
Correct answer: (E) उपर्युक्तेषु किमपि नास्ति
1 marks · 2023 · Set A
Question 144
आप जैसे विद्वान ही भारत की शोभा हैं। अस्य वाक्यस्य संस्कृते अनुवादो भविष्यति—
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 145
इस गुरुकुल का आचार्य कौन है? अस्य वाक्यस्य संस्कृते अनुवादो भविष्यति—
See answer
Correct answer: (C) अस्य गुरुकुलस्य आचार्यः कोऽस्ति?
1 marks · 2023 · Set A
Question 146
गाँव के चारों ओर वन है। अस्य वाक्यस्य संस्कृते अनुवादो भविष्यति—
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 147
देवेंद्र पलंग पर सोता है। अस्य वाक्यस्य संस्कृते अनुवादो भविष्यति—
See answer
Correct answer: (C) देवेन्द्रः पर्यङ्कम् अधिशेते।
1 marks · 2023 · Set A
Question 148
अधोलिखितेषु शुद्धं वाक्यं कतमोऽस्ति?
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Question 149
राजा सेवकों के साथ वन में गया। अस्य वाक्यस्य संस्कृते अनुवादो भविष्यति—
See answer
Correct answer: (A) राजा सेवकैः सह वनं जगाम।
1 marks · 2023 · Set A
Question 150
अधोलिखितेषु शुद्धं वाक्यं कतमोऽस्ति?
See answer
Correct answer: (D) उपर्युक्तेषु एकस्मादधिकः
1 marks · 2023 · Set A
Page 3 / 3
← Previous page